सुदूरपश्चिममा कसरी स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सर्वसाधारणसम्म पुर्याउन सकिएला त Sajha Sawal Episode 319: Access To Health Services In Far West:

यो साझा सवाल हामीले अछाम सदरमुकाम मंगलसेनमा तयार गरेका छौं । अछाम नेपालमा सबैभन्दा धेरै एचआईभी संक्रमितहरु रहेको जिल्ला हो । भौगोलिक विकटता, पर्याप्त अस्पताल, डाक्टर र औषधी नहुँदा स्वास्थ्यका हिसावले अछाम मात्र होइन सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरु निकै पछाडि परेका छन् । 

सुदूरपश्चिममा कसरी स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सर्वसाधारणसम्म पु¥याउन सकिएला त? स्वास्थ्य सेवामा सर्वसाधारणको पहुँचको बारेमा आज हामी अछामको मंगलसेन दरबारको आँगनमा बहस गर्दैछौं ।

 डोटी, अछाम र बाजुराका तीन सयभन्दा धेरै सहभागीहरुको बीचमा रेकर्ड गरिएको साझा सवालमा सुदूरपश्चिम क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालयका निमित्त प्रमुख रामप्रसाद ओझा, जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय, अछामका प्रमुख डा. रामबहादुर केसी, न्याय हेल्थ बयलपाटा मेडिकल डाइरेक्टर श्रीराम तिवारी र स्वास्थ्य स्वयंसेविका एवं एचआईभी संक्रमित सुशीला रावल हुनुहुन्छ ।

बेलायतको द युनिभर्सिटी अफ सेफिल्डका वरिष्ठ प्राध्यापक डा. पदम सिम्खडा ग्लोबल हेल्थ रिसर्च अवार्ड, २०१३ बाट सम्मानित भएका छन् । विश्वव्यापी संगठन भएको अमेरिकास्थित इन्टरनेश्नल इपिडियोमोलोजिकल एसोसियनले जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने एक जनालाई बर्सेनि यो अवार्ड प्रदान गर्छ  । सोही कार्यक्रमअन्र्तगत यसवर्ष नेपालबाट डा सिम्खडा छानिएका हुन् ।

भारतको महात्मा गान्धी युनिभर्सिटिमा उनलाई अवार्डद्वारा सम्मानित गरिएको हो । महात्मा गान्धी युनिभर्सिटिका उपकुलपति डा एभि जर्ज र केरला स्टेट आइयर एजुकेसन काउन्सिलका भाइस चेयरपर्सन टिपि श्रीनिवासनद्वारा संयुक्त रुपमा एक कार्यक्रमका बीच उनलाई यो अवार्ड प्रदान गरिएको हो । यो अवार्डबाट सम्मानित हुने उनी पहिला नेपाली हुन् । नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा गुणस्तरीय सुधारका लागि योगदान पु¥याएवापत डा. सिम्खडालाई ग्लोबल हेल्थ रिसर्च अवार्ड प्रदान गरिएको हो ।

‘अवार्डले मलाई थप हौस्याएको छ,’ सिम्खडाले भने ‘अब स्वास्थ्य क्षेत्रको उच्च शिक्षा सुधारका लागि लागिपर्नेछु ।’ बेलायतको द युनिभर्सिटी अफ सेफिल्डमा अन्र्तराष्टिय हेल्थ स्कुल तथा हेल्थ रिसर्चमा संलग्न डा सिम्खडाका राष्ट्रिय तथा अन्र्तराष्ट्रिय जर्नलमा ७० भन्दा बढी अनुसन्धनात्मक लेख प्रकाशित छन् । प्रजनन् तथा यौन स्वास्थ्य, बसाइसराइ, मातृ तथा शिसु स्वास्थ्यबारे प्रसिद्ध जर्नलमा  प्रकाशित उनका अनुसन्धनात्मक लेख नेपाल र अन्य न्युन आय भएका देशका लागि उपयोगी भएको एसोसियनले जनाएको छ ।

यसअघि सेभ द चिल्डे«न र स्वास्थ्य मन्त्रालयमा कार्यरत डा. सिम्खडा पोखरा विश्वविद्यालयअन्र्तगतको नोबेल कलेज र त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको  मनमोहन मेमोरियल इन्सिटच्युटमा भिजिटिङ प्रोफेसरका रुपमा कार्यरत थिए । सिम्खडा ग्रामिण महिलाको स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने ग्रिनतारा ट्रस्ट बेलायत र सोही संस्थाको नेपाल शाखामा आबद्ध छन् ।

चिसोले देशभरको जनजीवन कष्टकर बनाएको छ । तराईका कतिपय ठाउँमा चिसोकै कारण मान्छेको मृत्यु भएको खबर पनि सार्वजनिक भैरहेका छन् । बाक्लो हुस्सु र शीतलहरका कारण बिहान-बेलुका घर बाहिर निस्कन समस्या छ । चिसोले बालबालिका र बृद्धबृद्धालाई बढी सताएको छ । अरुलाई पनि चिसोले उत्तिकै दुःख दिएको छ । योबेला रुघाखोकी नलाग्ने मान्छे निकै कम छन् ।

चिसोमा ध्यान नदिँदा स्वास्थ्य समस्या हुने भएकाले धेरै कुरामा विचार पुर्याउनुपर्ने चिकित्सकहरु बताउँछन् । बालबालिका, गर्भवती र सुत्केरी महिला तथा बृद्धबृद्धालाई यो बेला बढी ध्यान दिनुपर्छ । अरुले पनि उत्तिकै ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ । कसरी जोगिने त चिसोबाट ? चिकित्सक डा. वासुदेव पाण्डेको सल्लाह यस्तो छ ः
छालाको हेरचाहः

चिसोमा छालालाई बढी हेरचाह गर्नुपर्छ । चिसोले सबैभन्दा बढी छातीमा असर गर्ने भएकाले शरीर ढाक्ने न्यानो लुगा लगाउनुपर्छ । सकेसम्म हातखुट्टा र अनुहार पनि ढाक्नुपर्छ । नाकमुख छोप्ने मास्क र गाला, कान तथा गला ढाक्ने टोपी लगाउनुपर्छ । हिँडडूल गर्दा चश्मा लगाउनु आँखाका लागि राम्रो हुन्छ । शरीरका अरु अंग ढाके पनि अनुहारको त्यति ख्याल गरिएको पाईंदैन । तर, अनुहारको पनि उत्तिकै हेरविचार गर्नुपर्छ |

२ खानपानमा ध्यानः

जाडोमा घाममा बस्ने तथा आगो या हिटर ताप्ने भएकाले शरीरभित्र पानीको मात्रा कम हुन जान्छ । त्यसकारण चिसोमा पानी लगायतका झोलिलो कुरा बढी सेवन गर्नुपर्छ । तर चिसो होइन, तातोमा जोड दिनुपर्छ । पानी पनि तताएर पिउनुपर्छ । खानेकुरा पनि तातो नै खानुपर्छ । तातो झोल र प्रोटिनयुक्त खानेकुरा खानु स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ ।

योबेला चुरोट, बिडी, चिया कफी र मदिरा बढी सेवन गर्ने चलन छ । जुन स्वास्थ्यका लागि राम्रो होइन । यसले क्षणिक रुपमा तातो भएको जस्तो लागे पनि त्यस्तो हुँदैन । स्वास्थ्यलाई नकारात्मक असर गर्छ । चिया र कफीको मात्रा कम हुनु राम्रो हुन्छ । जाँडरक्सी र चुरोटबिडी त सेवन नै गर्न हुँदैन ।

३आगो र हिटरको प्रयोग कमः

जाडोमा आगो ताप्नु राम्रो भए पनि हिटरले नकारात्मक असर पुर्याउन सक्छ । झ्यालढोका थुनेर हिटर बाल्न हुँदैन । एकछिन कोठा तताएर निभाउनुपर्छ । नत्र कार्बन मोनोअक्साईड ग्यासले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग निम्त्याउनुका साथै मान्छेको ज्यानै जाने सम्भावना समेत हुन्छ । आगो पनि धेरै ताप्न हुँदैन । घाम ताप्नु सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ ।

४चिसो र तातोको सन्तुलनः

चिसोबाट एकैपटक धेरै तातो पार्दा शरीरलाई बेफाइदा हुन्छ । त्यसैले धेरै चिसो भएको छ भने एकैपटक आगोको छेउमा जान हुँदैन । शरीरलाई बिस्तारै तातो बनाउनुपर्छ । तातोपानीले नुहाउनु राम्रो भए पनि पानीलाई शरीरले सहनसक्ने मात्र बनाउँदा राम्रो हुन्छ । अर्थात मन तातोभन्दा पनि कम तातो भएको पानी उपयुक्त हुन्छ ।

५रुघाखोकीलाई औषधि हैनः

सामान्य रुघाखोकीका लागि औषधिभन्दा घरेलु उपचार नै राम्रो हुन्छ । तातोपानी, पानीको बाफ र झोल खानेकुराले रुघाखोकी निको पार्छ । रुघाखोकी लाग्दा सकभर बाहिर ननिस्कँदा राम्रो । निस्कनै परे रुमालले नाकमुख छोप्नुपर्छ । स्वस्थ मान्छेले रुघाखोकी लागेको मान्छेबाट टाढा बस्नुपर्छ । ज्वरो नै आयो भने स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गर्न जानुपर्छ । रुघाखोकीका लागि मात्रै चाहिँ घरेलु उपचार नै उपयुक्त हुन्छ । तर, एकहप्ताभन्दा बढीरुघाखोकी लागिरहृयो भनेचाहिँ जाँच गराउन जानुपर्छ ।                                                                      स्रोत :एजेन्सी >>

लक्षणहरु 

कारण र रोकथाम 

सार्कोमा  भए के गर्ने ?

के सार्कोमा निर्मूल गर्न सकिन्छ ?